จัดทำพจนานุกรมพุทธศาสนาภาษาซอกเดียน

สถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย จับมือ AIIT ลงนามความร่วมมือจัดทำพจนานุกรมพุทธศาสนาภาษาซอกเดียน

    นับเป็นก้าวสำคัญของวงการพุทธศาสนศึกษาระดับนานาชาติ เมื่อสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย (Dhammachai International Research Institute : DIRI) ประเทศนิวซีแลนด์ และ The Ancient India and Iran Trust (AIIT) สหราชอาณาจักร ได้ลงนามบันทึกความเข้าใจ (Memorandum of Understanding : MoU) เพื่อความร่วมมือทางวิชาการในการดำเนิน โครงการจัดทำพจนานุกรมพุทธศาสนาภาษาซอกเดียน (Dictionary of Buddhist Sogdian Project) ซึ่งนับเป็นโครงการวิจัยระดับนานาชาติด้านพระพุทธศาสนา ภาษาโบราณ และประวัติศาสตร์เส้นทางสายไหม

     การลงนามความร่วมมือดังกล่าวจัดขึ้นเมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม 2569 เนื่องในวาระบำเพ็ญกุศลทักษิณานุปทานครบรอบ 4 ปี พระสุธรรมญาณวิเทศ วิ. (สุธรรม สุธมฺโม) อดีตประธานกรรมการบริหารท่านแรกของสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย ผู้มีบทบาทสำคัญในการวางรากฐานและผลักดันงานวิจัยพระพุทธศาสนาในระดับนานาชาติ

     เพื่อสนับสนุนนโยบายประหยัดพลังงาน ลดการเดินทางระหว่างประเทศ และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม พิธีลงนามจึงจัดขึ้นในรูปแบบออนไลน์ โดยพระมหาสุธรรม สุรตโน (ป.ธ.9, ดร.) ประธานอำนวยการสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย ลงนามจากประเทศไทย ขณะที่ฝ่าย AIIT ลงนามจากสำนักงานใหญ่ ณ เมืองเคมบริดจ์ สหราชอาณาจักร โดยศาสตราจารย์ Almut Hintze ประธาน AIIT พร้อมด้วยศาสตราจารย์ Nicholas Sims-Williams กรรมการบริหาร AIIT และผู้เชี่ยวชาญชั้นนำด้านภาษาและเอกสารซอกเดียน ร่วมเป็นสักขีพยาน

     โครงการ Dictionary of Buddhist Sogdian Project มุ่งศึกษาคัมภีร์พระพุทธศาสนาภาษาซอกเดียน ซึ่งเป็นภาษาของชนซอกเดียน ชนเชื้อสายอิหร่านโบราณที่เคยอาศัยอยู่ในแถบเอเชียกลาง บริเวณประเทศอุซเบกิสถานและทาจิกิสถานในปัจจุบัน ชาวซอกเดียนมีบทบาทสำคัญในฐานะพ่อค้าและผู้เชื่อมโยงการติดต่อระหว่างอินเดีย จีน และเอเชียกลางบนเส้นทางสายไหม ทำให้คัมภีร์ภาษาซอกเดียนกลายเป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนการเผยแผ่และการถ่ายทอดพระพุทธศาสนาจากอินเดียสู่จีนในสมัยโบราณ

     โครงการมีเป้าหมายจัดทำพจนานุกรมเชิงวิชาการ 3 ภาษา ได้แก่ ภาษาซอกเดียน ภาษาจีน และภาษาอังกฤษ เพื่อเป็นผลงานอ้างอิงมาตรฐานสำหรับวงการพุทธศาสนศึกษา จีนศึกษา อิหร่านศึกษา และซอกเดียนศึกษา ตลอดจนการศึกษาประวัติศาสตร์เส้นทางสายไหมในระดับนานาชาติ

     คณะนักวิจัยของโครงการประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญระดับโลก ได้แก่ ศาสตราจารย์ Imre Galambos ผู้เชี่ยวชาญด้านคัมภีร์พระพุทธศาสนาภาษาจีนและต้นฉบับตุนหวง ศาสตราจารย์ Nicholas Sims-Williams ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาซอกเดียนและอิหร่านศึกษา และศาสตราจารย์ Yutaka Yoshida ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาซอกเดียนทางพระพุทธศาสนา รวมถึงการศึกษาการถอดเสียงภาษาจีนด้วยอักษรซอกเดียน

     พจนานุกรมฉบับนี้มีแผนจัดทำเป็นผลงานวิชาการความยาวประมาณ 600 หน้า ตีพิมพ์ในรูปแบบหนังสือปกแข็ง (Hardback) หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (e-book) และเผยแพร่แบบ Gold Open Access โดยมีกำหนดตีพิมพ์กับสำนักพิมพ์ Reichert Verlag ประเทศเยอรมนี เพื่อให้นักวิจัย นิสิต นักศึกษา และผู้สนใจทั่วโลกสามารถเข้าถึงองค์ความรู้ด้านพระพุทธศาสนา ภาษาโบราณ และประวัติศาสตร์เส้นทางสายไหมได้อย่างกว้างขวาง

     ความร่วมมือครั้งนี้นับเป็นอีกก้าวสำคัญของสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัยในการสร้างเครือข่ายวิชาการระดับนานาชาติ และส่งเสริมการศึกษาพระพุทธศาสนาจากหลักฐานต้นฉบับ เอกสารโบราณ และภาษาโบราณ เพื่อยกระดับงานวิจัยด้านพระพุทธศาสนาให้ได้รับการยอมรับในระดับสากล พร้อมทั้งร่วมอนุรักษ์มรดกทางภูมิปัญญาที่สะท้อนการเผยแผ่พระพุทธศาสนาบนเส้นทางสายไหมให้คงอยู่สืบไป

ข่าว กุลมินตรา ไทยานันท์